Kiedy myślimy o sztucznej inteligencji w kontekście literatury, najczęściej wpadamy w pułapkę estetyki. Pytamy, czy algorytm potrafi zachwycić frazą, zbudować wiarygodny portret psychologiczny postaci lub oddać niuanse ludzkiego cierpienia i zachwytu nad światem. Tymczasem prawdziwa rewolucja na rynku wydawniczym wcale nie rozgrywa się na poziomie kunsztu. Odgrywa się na poziomie czystej matematyki, skali i czasu.
Siedząc przy filiżance herbaty i obserwując te cyfrowe przemiany, łatwo ulec złudzeniu, że dopóki maszyna nie stworzy dzieła na miarę Nobla czy nowej Anny Kareniny, tradycyjna literatura pozostanie bezpieczna. Najnowsze dane empiryczne pokazują jednak zupełnie inny mechanizm — sztuczna inteligencja zmienia zasady gry nie dlatego, że przewyższa pisarzy talentem, ale dlatego, że eliminuje najbardziej fundamentalne z ludzkich ograniczeń — czas potrzebny na stworzenie opowieści.
Zalew przeciętności. Co mówią liczby?
Niedawno opublikowana analiza (dostępna jako preprint w serwisie arXiv) rzuca chłodne, bardzo konkretne światło na to, co wydarzyło się na platformie Amazon w latach 2023–2026. Badacze wzięli pod lupę aż 14 419 samodzielnie wydanych powieści gatunkowych (self-publishing). Wyniki są fascynujące, a zarazem nieco zatrważające.
Książki, w których algorytmy wykryły znaczny udział tekstu generowanego przez AI, w ujęciu jednostkowym sprzedawały się słabiej niż te napisane w całości przez ludzi. Czytelnik — intuicyjnie lub całkiem świadomie — odrzucał pozycje schematyczne, płaskie i pozbawione unikalnego „śladu ludzkiej dłoni”. Mogłoby się wydawać, że to pokrzepiająca wiadomość dla pisarzy: wysoka jakość broni się sama! Nic bardziej mylnego.
Autorzy wykorzystujący generatywne AI nie ścigają się bowiem na jakość pojedynczego dzieła — oni grają w grę skali. Skoro wygenerowanie powieści zajmuje kilkanaście minut zamiast kilku miesięcy pracy nad słowem, wydawca-amator może zalać rynek dziesiątkami, a nawet setkami tytułów. I nawet jeśli każda z tych książek sprzeda się w zaledwie kilku egzemplarzach, suma ich udziału w algorytmach rekomendacyjnych, wynikach wyszukiwania i listach bestsellerów zaczyna stopniowo wypychać książki pisane tradycyjnie.
Prawo ekonomicznej wyporności
Sytuacja ta doskonale ilustruje zjawisko rozwadniania uwagi i przychodów:
liczba sprzedających się tytułów na rynku wzrosła aż 19,2 razy,
podczas gdy całkowite przychody rynku urosły zaledwie 8,9 razy.
Coraz większa fala książek walczy więc o nieznacznie większą pulę pieniędzy i — co ważniejsze — o ograniczony czas czytelników.
Dla niezależnego pisarza, który poświęca pół roku na dopracowanie jednej głębokiej powieści, oznacza to drastyczne utrudnienie w dotarciu do odbiorcy. Jego dopracowane dzieło ginie w cyfrowym szumie tysięcy potoków słów wydalanych przez algorytmy. Problem nie polega na tym, że czytelnik wybiera gorszą książkę z AI zamiast wartościowej książki człowieka — problem w tym, że czytelnik w ogóle nie trafia na tę drugą, bo nie potrafi przebić się przez gąszcz cyfrowych „zapychaczy”.
Szukanie punktów oparcia
Pamiętajmy o ostrożności badawczej — cytowana analiza to na razie preprint, a metody automatycznego wykrywania tekstów generowanych przez AI nie są nieomylne. Jednak sam kierunek zmian wydaje się niepodważalny.
Lektura książki od zawsze była dla mnie aktem intymnego spotkania z drugim człowiekiem — jego wrażliwością, unikalnym doświadczeniem i stylem przelanym na papier. Masowa hiperprodukcja treści sprowadza słowo pisane do roli szybko zbywalnego towaru (fast content).
Być może w świecie nieskończonej podaży tekstu czeka nas wielki powrót instytucji „kuratora” — wartościowych księgarzy kameralnych, zaufanych recenzentów, klubów książki i blogowych przystanków. Kiedy ocean słów staje się zbyt płytki i wzburzony, jeszcze mocniej potrzebujemy kogoś, kto pomoże nam wyłowić te opowieści, które powstały z prawdziwej potrzeby serca i umysłu, a nie z kliknięcia przycisku Generate.
Jeśli bliskie Ci jest humanistyczne spojrzenie na współczesność, zapraszam na moją autorską stronę Humanistka.pl oraz do subskrypcji newslettera.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz
Dzielcie się swoimi przemyśleniami, uwagami, propozycjami. Proszę jednak, abyście poruszali się w granicach dobrego smaku i kultury osobistej, za co z góry dziękuję :)