Zapach cynamonu, szum Atlantyku i szept przewracanych kart

Są takie miejsca na mapie, w których czas płynie inaczej — gdzie tradycja nie ściga się z nowoczesnością, lecz prowadzi z nią niespieszny, głęboki dialog. Tej wiosny oczy miłośników literatury z całego świata zwróciły się w stronę Maroka. 23 kwietnia Rabat oficjalnie objął tytuł Światowej Stolicy Książki UNESCO na rok 2026.

Zauważyliście, jak rzadko zatrzymujemy się nad tym, czym właściwie jest książka w przestrzeni miejskiej? Często traktujemy ją jako przedmiot bardzo prywatny — coś, co czytamy w domowym zaciszu, z filiżanką ulubionej herbaty pod ręką, schowani przed zgiełkiem codzienności. Tymczasem tegoroczny wybór UNESCO przypomina nam, że literatura może być żywą tkanką miasta, mostem łączącym pokolenia oraz siłą włączającą do wspólnoty tych, których głos bywa zbyt cicho słyszalny.

Zamiast Roku Czytelnictwa — cała Dekada Czytania

Ostatnie dni przyniosły wieści z Wielkiej Brytanii, które, choć dotyczą tamtejszego systemu edukacji, zmuszają do refleksji nas wszystkich — nauczycieli, rodziców, bibliotekarzy, a przede wszystkim nas, czytelników. Brytyjska parlamentarna Komisja Edukacji wystosowała stanowczy apel: dość jednorocznych akcji. Czas na Narodową Dekadę Czytania.

Czytając raport brytyjskich parlamentarzystów, nie sposób nie poczuć ukłucia niepokoju. Dane są bezlitosne: drastycznie spada liczba dzieci i młodzieży, dla których czytanie jest źródłem przyjemności. Mówimy o zaledwie niespełna 36% młodych ludzi, którzy deklarują, że lubią czytać, a codzienny kontakt z książką w czasie wolnym to domena zaledwie jednej piątej młodego pokolenia.

Brytyjscy eksperci wskazują na rozwiązanie, które brzmi jak lekarstwo: biblioteka w każdej szkole, automatyczna karta biblioteczna dla każdego noworodka i — co najważniejsze — zmiana filozofii. Zamiast skupiać się wyłącznie na „biegłości” i ocenach, musimy postawić na radość. Na „ciepło wspólnych opowieści i magię przewracania stron”.

A co z naszym podwórkiem?

Ta brytyjska diagnoza brzmi boleśnie znajomo w polskich realiach. Choć kochamy narzekać na nasze statystyki czytelnictwa, problem „braku przyjemności” jest bardziej złożony niż tylko brak czasu. Często nasza szkoła również traktuje lekturę jak zadanie do odrobienia, test do zaliczenia, a nie jak przygodę czy sposób na zrozumienie świata.

W Polsce również mamy świetne biblioteki publiczne, które często stają na głowie, by przyciągnąć młodych ludzi, ale czy wszędzie docieramy z tą samą skutecznością? Czy nasze kanony lektur nie są dla młodzieży zbyt często barierą nie do przejścia?

Brakuje nam tej systemowej „Dekady Czytania”. Potrzebujemy czasu, a nie tylko „roku”, aby trwale zmienić nawyki. Czytanie nie jest bowiem umiejętnością, którą zdobywa się raz na zawsze w podstawówce. To mięsień, który wymaga codziennej gimnastyki, a przede wszystkim — odpowiedniego środowiska.

Czytanie to relacja

W moich refleksjach wracam do myśli, że czytanie to przede wszystkim relacja. Relacja z autorem, z bohaterem, ale też z samym sobą. Jeśli nauczymy dzieci, że książka to przede wszystkim sposób na empatię, na zrozumienie drugiego człowieka i na wyciszenie w przebodźcowanym świecie, wygramy więcej niż najwyższymi wynikami z egzaminów.

Zamiast martwić się tylko o to, ile czytamy, zapytajmy siebie: jak czytamy? Czy pozwalamy sobie na zachwyt? Czy pokazujemy dzieciom, że czytanie to także wspólne bycie ze sobą?

Wsparcie dla bibliotek, mądrzejsze listy lektur i — przede wszystkim — docenienie roli czytania dla przyjemności to wyzwanie, które nie kończy się na jednej uchwale parlamentu. To zadanie dla każdego z nas.

To właśnie te małe, codzienne wybory — wspólne czytanie wieczorem, rozmowa o książce zamiast sprawdzianu, czy po prostu bycie przykładem czytającego dorosłego — mogą stać się początkiem naszej własnej, lokalnej „Dekady Czytania”.

A Wy co o tym sądzicie? Czy czujecie, że szkoła wciąż bardziej „oducza” czytania dla przyjemności niż do niego zachęca? 

***

Jeśli bliskie Ci jest humanistyczne spojrzenie na współczesność, zapraszam na moją autorską stronę Humanistka.pl oraz do subskrypcji newslettera „Człowiek w erze AI”.

W świecie wiecznego „Stand-by”. Jak usłyszeć siebie w hałasie codzienności?

Zatrzymaj się na jedną, krótką chwilę. Odłóż na bok telefon (gdy tylko skończysz czytać ten tekst!), zamknij oczy i wsłuchaj się w to, co Cię otacza. Co słyszysz? Szum klimatyzatora? Dźwięk powiadomień? Szum aut za oknem?

Żyjemy w świecie, który nigdy nie sypia. Wszyscy gdzieś pędzimy, nieustannie goniąc uciekający czas. Staliśmy się zakładnikami permanentnego stanu stand-by – zawsze dostępni, zawsze online, zawsze gotowi, by odpowiedzieć na mail, zareagować na wiadomości, podjąć kolejne wyzwanie. Nasze telefony rzadko kiedy gasną, a nasze umysły? One nie gasną nigdy.

Przebodźcowani i odcięci od korzeni

Jesteśmy pokoleniem ludzi głęboko przebodźcowanych. Każdego dnia zalewa nas ocean informacji, dźwięków i sztucznego światła. I choć nauczyliśmy się w tym funkcjonować, nasz organizm pamięta coś zupełnie innego. Organicznie, biologicznie jesteśmy przecież stworzeni do kontaktu z naturą. Nasz układ nerwowy kocha ciszę, a zamiast ryku silników, do prawidłowego balansu potrzebuje odgłosów przyrody – szumu drzew, śpiewu ptaków, miarowego uderzania kropel deszczu o ziemię.

Kiedy ostatni raz spacerowałaś po lesie bez słuchawek w uszach? Kiedy pozwoliłaś sobie na luksus patrzenia na chmury bez wyrzutów sumienia, że „marnujesz czas”?

Wypierając naszą naturalną potrzebę bliskości z ziemią, powoli tracimy wewnętrzny spokój. Przewartościowanie swojego życia w świecie, w którym twarda ekonomia i pogoń za zyskiem niemal całkowicie wzięły górę nad humanistycznym podejściem do człowieka, wydaje się zadaniem karkołomnym. Czy w tym rozpędzonym pociągu w ogóle da się jeszcze wcisnąć hamulec bezpieczeństwa?

---

Czy Pokolenie Z znalazło na to sposób?

Co ciekawe, na horyzoncie pojawia się iskierka nadziei, a przynosi ją młodsze pokolenie. Pokolenie Z, tak często krytykowane za „niechęć do ciężkiej pracy”, może mieć nam do przekazania coś niezwykle ważnego. To oni głośno mówią o quiet quitting (wypełnianiu tylko swoich obowiązków, bez dawania się wykorzystywać), stawiają wyraźne granice między życiem prywatnym a zawodowym i bez rezygnacji redefiniują pojęcie sukcesu.

Dla nich sukcesem coraz częściej nie jest status i stan konta okupiony wypaleniem zawodowym, ale święty spokój, czas na pasje i zdrowie psychiczne. Może warto się od nich tego nauczyć? Może ich bunt przeciwko korporacyjnemu kieratowi to nie lenistwo, ale zdrowy instynkt samozachowawczy?

Jak odzyskać siebie w rozpędzonym świecie?

Odzyskanie wewnętrznej harmonii nie musi oznaczać rzucenia wszystkiego i wyjazdu w Bieszczady (choć brzmi to kusząco!). To raczej kwestia małych, codziennych wyborów.

• Radykalna cyfrowa higiena: wprowadźmy wieczory bez ekranów. Niech sypialnia stanie się strefą wolną od technologii.

• Mikrodawki natury: nawet krótki, uważny spacer po pobliskim parku, bez telefonu w dłoni, potrafi zdziałać cuda dla naszego przebodźcowanego mózgu. Wsłuchajmy się w otaczającą nas zieleń.

• Powrót do humanizmu: przypomnijmy sobie, co nas karmi wewnętrznie – dobra książka, rozmowa z bliską osobą twarzą w twarz, filiżanka ciepłej herbaty wypita w ciszy.

Świat nie zwolni tylko dlatego, że tego chcemy. Ekonomia nadal będzie parła do przodu. Ale to my decydujemy, ile z tego pędu wpuścimy do środka. Czas na nowo przewartościować to, co naprawdę ważne. Bo na koniec dnia najcenniejsze, co posiadamy, to nasz własny wewnętrzny spokój.

---

A jak to wygląda u Was? Udaje Wam się znaleźć balans w tej codziennej gonitwie, czy też czujecie, że świat pędzi zbyt szybko? Co myślicie o podejściu Pokolenia Z? Dajcie znać w komentarzach. 

Nowa nadzieja w walce z depresją

Każdy, kto choć raz dotknął ciemności, jaką jest depresja, wie, że to nie jest po prostu „gorszy dzień”. To ciężka, wycieńczająca choroba, która potrafi odebrać radość z najmniejszych rzeczy i sprawić, że codzienność staje się wyzwaniem i ogromnym ciężarem. Co gorsza, czasami tradycyjne leki i standardowe metody terapii nie przynoszą upragnionej ulgi. Pojawia się wtedy poczucie bezsilności.

Jest jednak nadzieja na zmianę. Na mapie nowoczesnej medycyny pojawiło się rozwiązanie, które dla wielu osób stało się prawdziwym punktem zwrotnym – program leczenia esketaminą.

Lekarstwo, które naprawdę działa

To nie są tylko puste obietnice – to metoda, która naprawdę działa.

Wiele osób, które brały udział w programie, opowiada o tym, jak po długich miesiącach, a nawet latach emocjonalnego odrętwienia, wreszcie poczuły upragnioną ulgę. Esketamina działa inaczej niż klasyczne antydepresanty. Daje szansę na szybszą poprawę samopoczucia, powrót do dawnych pasji i, co najważniejsze, na odzyskanie kontroli nad własnym życiem. Pokazuje, że z głębokiego kryzysu można wyjść i znów cieszyć się poranną kawą czy spacerem.

Czym jest program esketaminowy (w dużym skrócie)? 

Oto najważniejsze, podstawowe informacje, które warto znać na start:

• Dla kogo? Program jest skierowany do osób dorosłych zmagających się z tzw. depresją lekooporną – czyli sytuacją, w której co najmniej dwa różne leki przeciwdepresyjne nie przyniosły oczekiwanej poprawy.

• Jak wygląda leczenie? Lek podawany jest w formie aerozolu do nosa.

• Bezpieczeństwo przede wszystkim. Wszystko odbywa się w przyjaznej atmosferze, w placówce medycznej, pod okiem troskliwego personelu, który dba o komfort i bezpieczeństwo na każdym etapie.

• Dostępność. Programy te są w pełni refundowane, co oznacza, że nowoczesne leczenie jest na wyciągnięcie ręki.

Zrób ten jeden krok – warto spróbować!

Wiem, że depresja potrafi odebrać siły do działania i sprawić, że nawet wykonanie jednego telefonu wydaje się barierą nie do pokonania. Ale pomyśl o tym jako o prezencie dla samej siebie – o szansie na lepsze, lżejsze jutro.

Zgłoszenie się do programu to żaden wstyd — to ogromny akt odwagi i miłości do życia, które wciąż na nas czeka. Dowiedz się więcej w najbliższym ośrodku prowadzącym program esketaminowy. 

Dbajcie o siebie i pamiętajcie, że to prawda — po każdej nocy w końcu przychodzi dzień.