Żyjemy w epoce, w której przeszłość nigdy nie była tak łatwo dostępna i jednocześnie tak skrojona na miarę. Wystarczy kilka kliknięć, by zanurzyć się w cyfrowo wygładzonym ziarnie taśmy VHS, kasetowym szumie sprytnie nałożonym na cyfrowy plik audio czy ciepłych, pastelowych odcieniach fotografii stylizowanych na analogowe odbitki z lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych. Młode pokolenia, które nie mają prawa pamiętać zapachu nagrzanego kineskopu ani mozolnego przewijania taśmy ołówkiem, z zapamiętaniem tworzą własne mikrokosmosy oparte na estetyce retro. Powstało nawet osobne pojęcie opisujące to zjawisko – anemoia, czyli tęsknota za czasem, w którym się nie żyło.
Co sprawia, że w epoce błyskawicznego przesyłu danych, generatywnej sztucznej inteligencji i nieograniczonych możliwości technologicznych uciekamy wzrokiem wstecz?
Zmęczenie teraźniejszością i ucieczka od szumu
Z perspektywy kulturowej ten zwrot nie jest jedynie przelotną modą czy estetycznym kaprysem. Jest głębokim objawem zmęczenia teraźniejszością. Żyjemy w świecie permanentnej obecności, w którym pojęcia czasu i przestrzeni uległy kompresji. Wszystko dzieje się tu i teraz, a strumień powiadomień i mikrotreści nie pozostawia miejsca na oddech. W tym nieustannym pędzie minione dekady – przefiltrowane przez ekran i pozbawione swoich ówczesnych, prozaicznych problemów – wydają się oazą spokoju. Jawią się jako czas, w którym życie toczyło się w bardziej ludzkim rytmie, a relacje i przedmioty miały swoją fizyczną, nieusuwalną wagę.
Wyidealizowana baśń o świecie analogowym
Paradoks cyfrowej nostalgii polega jednak na tym, że nie tęsknimy za prawdą historyczną, lecz za jej wyidealizowanym wyobrażeniem. Tworzymy nostalgiczną baśń – bezpieczną przestrzeń, w której analogowa codzienność zostaje pozbawiona swoich dawnych niedogodności, a zachowuje jedynie to, co estetycznie pociągające: autentyczność, dotykalność i pewną szorstkość materiału. Płyta winylowa, analogowy aparat czy kaseta magnetofonowa stają się rekwizytami w poszukiwaniu utraconego konkretu. W świecie, w którym wszystko stało się ulotne, cyfrowe i ulokowane w chmurze, rzeźbiarska wręcz materialność dawnych przedmiotów daje poczucie zakorzenienia.
Przeszłość jako bezpieczne schronienie
Nostalgia-core ujawnia jeszcze jedną, głębszą potrzebę: pragnienie tajemnicy i wolniejszego odkrywania świata. Kiedy odpowiedź na każde pytanie znajduje się na wyciągnięcie ręki, a przyszłość wydaje się coraz bardziej nieprzewidywalna i skomplikowana, przeszłość staje się jedynym terytorium oswojonym. Wiemy, jak się kończy, więc nie budzi lęku. Daje schronienie przed przebodźcowaniem i poczuciem zagubienia w pędzącej codzienności.
Czy zatem cyfrowy nostalgia-core to tylko ucieczka od rzeczywistości? A może to cichy bunt przeciwko światu, który każe nam ciągle biec naprzód? Spoglądając wstecz, nie tyle szukamy dawnych lat, ile próbujemy odzyskać coś, co zgubiliśmy po drodze: uważność, czas na zachwyt i prawo do bycia po prostu tu i teraz, bez konieczności ciągłej aktualizacji.
Autorka: dr Małgorzata Parzynowska
***
Jeśli bliskie Ci jest humanistyczne spojrzenie na współczesność, zapraszam na moją autorską stronę Humanistka.pl oraz do subskrypcji newslettera.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz
Dzielcie się swoimi przemyśleniami, uwagami, propozycjami. Proszę jednak, abyście poruszali się w granicach dobrego smaku i kultury osobistej, za co z góry dziękuję :)